Pubertet je prirodan period velikih telesnih promena kroz koji svako dete prolazi svojim tempom. Tannerovih pet stadijuma detaljno opisuje put od prvih hormonskih promena do potpune telesne zrelosti. Uz promene u izgledu dolaze i neizbežni pratioci odrastanja, poput akni, pojačanog znojenja i naglih promena raspoloženja.
Pubertet predstavlja period tokom kojeg telo deteta postepeno sazreva i razvija se u telo odrasle osobe. Fizičke promene najčešće počinju između devete i jedanaeste godine života, a Tannerovi stadijumi koriste se za opisivanje faza kroz koje deca i adolescenti prolaze tokom tog procesa.
Važno je znati da početak i trajanje puberteta nisu isti kod svih. Svako dete razvija se sopstvenim tempom, pa razlike u odnosu na vršnjake uglavnom predstavljaju normalan deo odrastanja. Ukoliko postoje nedoumice ili zabrinutost zbog razvoja, savetuje se razgovor sa pedijatrom.
Šta su Tannerovi stadijumi?
Britanski pedijatar i stručnjak za dečji razvoj profesor Džejms M. Tanner (James M. Tanner) prvi je opisao vidljive faze puberteta. Danas su one poznate kao Tannerovi stadijumi ili skala polne zrelosti (Sexual Maturity Rating – SMR) i predstavljaju opšti vodič za procenu telesnog razvoja adolescenata.
Prvi stadijum – telo se priprema za pubertet
Prvi stadijum obuhvata period pre nego što se pojave spoljašnji znaci puberteta. Iako promene još nisu vidljive, mozak šalje signale žlezdama koje počinju da luče hormone odgovorne za razvoj.
Kod devojčica ovaj period najčešće počinje nakon osme godine, dok kod dečaka uglavnom nastupa posle devete ili desete godine života. U ovoj fazi nema vidljivih telesnih promena.
Drugi stadijum – pojavljuju se prvi znaci puberteta
Drugi stadijum označava početak vidljivih promena.
Kod devojčica se najpre razvijaju pupoljci dojki, odnosno započinje rast grudi, a pojavljuju se i prve stidne dlačice.
Kod dečaka dolazi do uvećanja testisa i mošnica, dok se istovremeno javljaju prve stidne dlačice.
Ova faza obično počinje između devete i jedanaeste godine kod devojčica, odnosno oko jedanaeste godine kod dečaka, mada su individualna odstupanja sasvim uobičajena.
Treći stadijum – promene postaju izraženije
Treći stadijum karakterišu intenzivne telesne promene i ubrzan rast.
Kod devojčica dojke nastavljaju da se razvijaju, stidne dlačice postaju gušće, pojavljuju se dlačice ispod pazuha, a mogu da se jave i prve akne. Menja se oblik tela, naročito u predelu kukova i butina.
Kod dečaka penis i testisi nastavljaju da rastu, glas počinje da mutira i postaje dublji, razvija se mišićna masa, a mogu da se jave i prve spontane noćne ejakulacije.
Treći stadijum najčešće počinje posle 12. godine kod devojčica i oko 13. godine kod dečaka.
Četvrti stadijum – pubertet je u punom jeku
U četvrtom stadijumu većina promena postaje jasno uočljiva.
Kod devojčica dojke dobijaju zreliji oblik, stidne dlačice postaju gušće, a kod mnogih se javlja prva menstruacija. Nakon perioda naglog rasta, povećanje telesne visine postepeno se usporava.
Kod dečaka nastavlja se razvoj penisa, testisa i mošnica, glas postaje stabilno dublji, pojavljuju se dlačice ispod pazuha, a hormonske promene često dovode do pojave akni.
Ovaj stadijum obično počinje oko 13. godine kod devojčica i oko 14. godine kod dečaka.
Peti stadijum – završetak telesnog razvoja
Peti stadijum predstavlja završnu fazu puberteta, kada telo dostiže gotovo potpunu telesnu zrelost.
Kod devojčica reproduktivni organi dostižu punu razvijenost, menstrualni ciklusi postaju redovniji, dojke dobijaju konačan oblik, a stidne dlačice poprimaju raspored karakterističan za odrasle žene.
Kod dečaka penis, testisi i mošnice dostižu odraslu veličinu, razvijaju se dlačice na licu, većina dostiže konačnu telesnu visinu, dok razvoj mišićne mase može da se nastavi i nakon završetka puberteta.
Peti stadijum najčešće počinje oko 15. godine života, ali vreme završetka puberteta razlikuje se od osobe do osobe.
Ostale promene tokom puberteta
Pored telesnog razvoja, pubertet donosi i brojne druge promene. Hormonske oscilacije mogu da izazovu pojavu akni, pojačano znojenje i intenzivniji telesni miris. Česte su i promene raspoloženja, jer se adolescenti istovremeno prilagođavaju promenama u svom telu, novim emocijama i društvenim izazovima.
Važno je imati na umu da pubertet predstavlja potpuno prirodan proces i da ne počinje niti se završava kod svih u isto vreme. Razlike u brzini razvoja uglavnom su normalne i ne predstavljaju razlog za zabrinutost.
Marshall WA, Tanner JM. Variations in Pattern of Pubertal Changes in Girls. Archives of Disease in Childhood, 1969. https://adc.bmj.com/content/44/235/291
Marshall WA, Tanner JM. Variations in the Pattern of Pubertal Changes in Boys. Archives of Disease in Childhood, 1970. https://adc.bmj.com/content/45/239/13Tanner Stages – StatPearls (NCBI Bookshelf): https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470280/
Komentari 0